İntrinsik ve Ekstrinsik Ne Demek? Hayatın Her Alanına Girdiler!
İzmir’de yaşıyorum, her an her yerde bir komik olayla karşılaşıyorum. Ama bir de var, insanın beynine takılan, sürekli düşündüğü şeyler… Bir akşam, arkadaşlarla bir kafede otururken, konu “İntrinsik” ve “Ekstrinsik” kelimelerine geldi. Hepsi benden bir açıklama bekliyor. İçimden diyorum ki: “İçimden bir ses, ‘bunu anlatmalısın’ diyor.” Ama diğer ses de diyor ki: “Bunu anlatmaya çalışırken, kimse seni ciddiye almayacak, hadi bakalım!”
Neyse, derin bir nefes alıp, başlıyorum: “Hadi bakalım, işin içinden nasıl çıkacağım!” Gelin, birlikte bu iki terimi inceleyelim.
İntrinsik ve Ekstrinsik: Kısaca Ne Anlama Geliyor?
Başlangıç olarak şunu söyleyeyim: İntrinsik, içsel motivasyonu ifade ederken; ekstrinsik, dışsal motivasyon anlamına gelir. Yani… “İntrinsik” dediğimiz şey, tamamen kişinin içinden gelen bir şey. Kendi kendine yapıyor, çünkü o şey ona keyif veriyor ya da anlamlı geliyor. “Ekstrinsik” ise dışarıdan gelen bir şey; başkaları tarafından ödüllendirilen ya da teşvik edilen bir motivasyon.
Mesela, diyelim ki çok sevdiğiniz bir işi yapıyorsunuz. Bu iş sizi gerçekten mutlu ediyorsa, işte o “İntrinsik” bir motivasyon. Ama diyelim ki, bir hedefe ulaşmak için çalışıyorsunuz ve buna bağlı olarak ödüller almayı bekliyorsunuz; işte bu da “Ekstrinsik” bir motivasyon.
İntrinsik: Benim İçsel Dünyam
Şimdi, bir örnekle açıklayalım. Mesela, bir gün yürüyüşe çıkmaya karar verdim. Fakat, nedendir bilinmez, yağmur yağıyor. O an, içimde bir düşünce canlanıyor: “Yok ya, yağmur yağsa da ben bu yürüyüşü yaparım.” Yağmurdan ıslanacağımı bilerek, yürüyüşü yapmaya karar veriyorum. Çünkü kendimi iyi hissediyorum, yürürken kafam rahatlıyor, içimde bir huzur oluşuyor.
İşte bu, intrensik bir motivasyon örneği. Yağmur beni engellemiyor çünkü bu yürüyüşü kendi içsel huzurum için yapıyorum. Ne bir ödül alıyorum, ne de başkalarının benimle gururlanmasını bekliyorum. Sadece kendim için. Düşünsenize, “İçimden gelen bir dürtüyle bu yürüyüşü yapıyorum, çünkü ben bunu seviyorum!” O kadar derin ki, bir noktada yağmur bile motivasyonumun önünde duramıyor.
Ekstrinsik: “Ayıp Olmaz mı?” Dedirten Durumlar
Hadi bir de ekstrinsik motivasyona bakalım. Aynı arkadaş grubuyla bir araya gelmişiz, akşam yemeği yiyeceğiz. Hepimiz bir yere gitmek istiyoruz, ama ortada bir belirsizlik var. “Nereye gidelim?” sorusu sürekli dönüp duruyor. Sonunda birisi, “Şu yeni restorana gidelim, ama orada %50 indirim var, orada çok iyi yemekler varmış” diyor.
Ben de içimden düşünüyorum: “Ya, ben zaten dışarıda yemek yemeyi çok seven biri değilim ama %50 indirim çok cazip bir şey.” Yani, tamamen dışsal bir etken beni harekete geçiriyor: o indirim. İşte bu, ekstrinsik motivasyon! Ya da daha basit bir örnekle, “Şu projeyi yapmalıyım, çünkü patronum takdir edecek ve belki bir zam alırım” dediğinizde, işte bu da ekstrinsik bir motivasyon.
İntrinsik mi, Ekstrinsik mi? Hangisini Seçmeliyiz?
Şimdi asıl soruya geliyorum: Hangisini seçmeliyiz? İntrinsik mi, yoksa ekstrinsik mi? Bence her ikisi de hayatımızda önemli bir yer tutmalı. Bazen içsel motivasyonlarımızla hareket ederken, bazen de dışarıdaki teşviklerle… Ama her zaman dengeyi korumak lazım.
Diyelim ki bir yazarım. Yazmayı çok seviyorum, çünkü yazarken içimde bir rahatlama hissediyorum. İşte bu, benim “İntrinsik” motivasyonum. Ama aynı zamanda, bir gün bir yayınevi benim kitabımı yayımlar ve kazandığım parayı düşünerek daha çok yazmak istiyorum. O zaman da “Ekstrinsik” motivasyon devreye giriyor.
İçsel ve dışsal motivasyon arasında geçiş yapmak aslında oldukça doğal. Hayatınızda bir yerde, birinin size ödül vaat ettiği bir durumda daha fazla çaba harcarsınız. Ama unutmayın, eğer gerçekten sevdiğiniz bir işi yapıyorsanız, o ödülün hiçbir önemi kalmaz, çünkü o iş sizi zaten tatmin eder.
İç Sesim: “Hadi, Şimdi Sonra Yazmaya Devam Et!”
Bir anda bir iç ses beliriyor: “Şu yazıyı yazarken biraz ciddileşsen mi? Yoksa eğlenceli mi kalsın?” Ben de cevaplıyorum: “Tabii ki eğlenceli olsun, kimseyi sıkmak istemem!” Çünkü bazen, hayatın her yönünü düşünmek gerçekten zorlayıcı olabilir. Bunu yazarken de “İntrinsik” olarak keyif aldım, ama “Ekstrinsik” olarak Google’daki SEO puanımın arttığını görmek de motivasyonumu yükseltiyor.
Sonuç: İntrinsik mi, Ekstrinsik mi, Hepimiz İçin Doğru Olanı Bulmalıyız
Sonuç olarak, “İntrinsik” ve “Ekstrinsik” motivasyonların hayatımızda nasıl bir yer tuttuğunu ve nasıl bir denge kurmamız gerektiğini anlamaya çalışmak önemli. Bazen içsel olarak bir şeyleri yaparken mutlu olabiliriz, bazen de dışsal etkenlerle daha fazla motive olabiliriz. Önemli olan, her iki motivasyon türünü de doğru zaman ve yerlerde kullanabilmek.
Bu yazıyı bitirirken, birden aklıma geliyor: “Hadi, dışarıda yağmur yağıyor, ama o yürüyüşü yapmalıyım!”